”सोनम वांगचूक यांना काही बरे-वाईट झाल्यास सर्वस्वी जबाबदार सरकारच
"नीट घोटाळ्याचा बळी की व्यवस्थेचा अहंकार? सोनम वांगचूक यांना काही झाल्यास जबाबदार कोण?"
सोनम वांगचूक यांचा लढा: सरकारचे मौन जीवघेणे!
[संपादकीय] 
देशाच्या सीमेवर बर्फाच्छादित डोंगरांमध्ये राहणाऱ्या आणि आपल्या कल्पक संशोधनाने जगाचे लक्ष वेधून घेणाऱ्या सोनम वांगचूक यांच्या आजच्या परिस्थितीने संपूर्ण देशाला विचार करायला लावला आहे. शिक्षण क्षेत्रातील क्रांती आणि पर्यावरणाचे रक्षण यासाठी आयुष्य वेचलेले सोनम वांगचूक सध्या जंतर-मंतर येथे उपोषणाला बसले आहेत. त्यांच्या उपोषणाचा आज १९ वा दिवस आहे. मात्र, अत्यंत खेदाची गोष्ट म्हणजे, ज्या प्रश्नासाठी त्यांनी हे कठोर पाऊल उचलले आहे, त्याकडे सरकारने अद्यापही पाठ फिरवली आहे. नीट (NEET) परीक्षेत झालेल्या घोटाळ्यामुळे अनेक विद्यार्थी नैराश्यात जाऊन त्यांनी आत्महत्या केली आहे, ही अत्यंत दुर्दैवी घटना आहे. याच विद्यार्थ्यांच्या न्याय्य हक्कासाठी वांगचूक यांनी दिलेला लढा आता एका गंभीर वळणावर येऊन पोहोचला आहे.
सोनम वांगचूक हे केवळ एक नाव नसून ती एक जागतिक स्तरावरील ओळख आहे. त्यांच्याच जीवनावर आधारित ‘थ्री इडियट’ हा प्रसिद्ध चित्रपट काढला आहे. त्यांना मिळालेले अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कार आणि त्यांच्या संशोधनाची दखल जगभरातील विज्ञान क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी घेतली आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती देशासाठी एवढे मोठे कार्य करते, तेव्हा तिची दखल घेणे हे लोकशाहीत सरकारचे प्रथम कर्तव्य असते. मात्र, आज १९ दिवस उलटूनही सरकारमधील एकही मंत्री, आमदार किंवा खासदार साधे विचारपूस करायलाही तिथे फिरकलेला नाही. ही परिस्थिती अत्यंत चिंताजनक आहे. एका बाजूला भ्रष्टाचाराचे आरोप असलेले नेते पक्षात सामील करून घेण्यास सरकार तत्परता दाखवते, तर दुसरीकडे जनहितार्थ लढणाऱ्या एका इमानदार शास्त्रज्ञाच्या उपोषणाकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले जाते, ही बाब सामान्यांच्या मनात संतापाची लाट निर्माण करणारी आहे.
वांगचूक यांच्या प्रकृतीबाबत डॉक्टरांनी आधीच इशारा दिला आहे. सततच्या उपवासामुळे त्यांची प्रकृती वेगाने खालावत आहे. एखाद्या व्यक्तीचा जीव पणाला लागला असतानाही सरकारमधील जबाबदार व्यक्तींनी शांत बसणे, हे कोणत्या धोरणाचा भाग आहे? असा प्रश्न आता सर्वसामान्य नागरिक विचारत आहेत. एका बाजूला शिक्षण क्षेत्रातील गैरप्रकार आणि भ्रष्टाचार चव्हाट्यावर येत आहेत, तर दुसरीकडे भ्रष्टाचाराच्या आरोपांनी घेरलेले नेते सत्तेच्या छायेखाली सुरक्षित आहेत. नीट परीक्षेतील गैरप्रकारामुळे विद्यार्थ्यांनी रस्त्यावर उतरून न्यायाची मागणी केली होती. त्या विद्यार्थ्यांच्या वेदना समजून घेण्यासाठी वांगचूक उभे राहिले, पण त्यांना मिळालेली वागणूक ही लोकशाहीला न शोभणारी आहे. शिक्षण मंत्रालयातील वरिष्ठ स्तरावरील जबाबदार व्यक्तींनी याकडे हेतुपुरस्सर दुर्लक्ष केल्यामुळे, आज एका इमानदार शास्त्रज्ञाचा जीव धोक्यात आला आहे का, असा सवाल सर्वसामान्य जनतेमध्ये निर्माण झाला आहे.
सरकारचे काम केवळ निवडणुका जिंकणे किंवा वादग्रस्त नेत्यांचे संरक्षण करणे हे नसून, देशातील नागरिकांच्या हिताचे रक्षण करणे हे असते. जर एखादा नामवंत शास्त्रज्ञ आपल्या उपोषणाद्वारे सरकारला जागे करण्याचा प्रयत्न करत असेल, तर दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या दिवशीच सरकारने त्यांच्याशी संवाद साधून तोडगा काढणे अपेक्षित होते. परंतु, इथे तर प्रश्न विचारणाऱ्यांनाच वाऱ्यावर सोडले जात आहे. आज देशात भ्रष्टाचार मोठ्या प्रमाणात वाढल्याची भावना जनतेमध्ये आहे. गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या लोकांना पक्षात स्थान मिळणे आणि त्याच वेळी सामाजिक कार्यकर्त्यांच्या आंदोलनांची दखल न घेणे, यावरून सरकारचे प्राधान्य नक्की कोणाला आहे, हे स्पष्ट होते.
सोनम वांगचूक यांचे कार्य सामान्य नाही. त्यांनी निसर्गाची जपलेली काळजी आणि शिक्षणात केलेले प्रयोग हे भावी पिढीसाठी दिशादर्शक आहेत. अशा व्यक्तीचा जीव जर आंदोलनामुळे धोक्यात आला, तर त्याचे परिणाम भविष्यात गंभीर असू शकतात. शेजारी देशांमध्ये जेव्हा जनतेचा संयम सुटला आणि व्यवस्था कोसळल्या, तेव्हा त्यामागे याच प्रकारची उदासीनता होती. जनतेचा विश्वास जेव्हा सरकारवरून उडतो, तेव्हा परिस्थिती हाताबाहेर जाते. सोनम वांगचूक हे साधारण व्यक्तिमत्व नाही. सरकारला वाटते की शांत बसल्याने आंदोलन संपेल, पण वांगचूक यांच्या लढाऊ वृत्तीला संपूर्ण देशाचा पाठिंबा मिळत आहे.
आजची तरुण पिढी नीट परीक्षेतील पारदर्शकता शोधत आहे. त्यांनी वर्षानुवर्षे केलेल्या अभ्यासाचे फळ त्यांना मिळणार की नाही, याची खात्री सरकारला द्यावी लागणार आहे. एका बाजूला भ्रष्टाचाराच्या आरोपांनी वेढलेल्या नेत्यांना वाचवण्यासाठी सरकारची यंत्रणा कामाला लागते आणि दुसरीकडे इमानदार माणसाला उपोषणात जीव द्यावा लागतो, हे चित्र अत्यंत विदारक आहे. लोकशाहीमध्ये संवाद हा महत्त्वाचा असतो, मात्र येथे संवादाचे दरवाजे पूर्णपणे बंद करण्यात आले आहेत.
आता वेळ निघून जाण्यापूर्वी सरकारने आपली भूमिका स्पष्ट करण्याची गरज आहे. सोनम वांगचूक यांचे उपोषण संपवणे आणि त्यांच्या मागण्या मान्य करून देशातील शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटी दूर करणे, हे सरकारचे काम आहे. जर सरकारला वाटत असेल की दुर्लक्ष करून हे प्रश्न सुटतील, तर तो त्यांचा मोठा गैरसमज आहे. वांगचूक यांच्या एका शब्दावर हजारो तरुण मैदानात उतरू शकतात. सरकारची हीच उदासीनता उद्याच्या संघर्षाला आमंत्रण देऊ शकते.
शेवटी एकच सांगायचे आहे की, सोनम वांगचूक यांच्या प्रकृतीला काही झाले, तर त्याची नैतिक जबाबदारी पूर्णपणे सरकारचीच राहील. देश पाहतोय की, आपले सरकार खरंच जनतेच्या बाजूने आहे की केवळ काही नेत्यांच्या सोयीसाठी काम करत आहे. आता सत्तेतील लोकांनी अहंकार सोडून त्वरित वांगचूक यांच्याशी चर्चा करून मार्ग काढला पाहिजे. लोकशाहीत इमानदारांना वाऱ्यावर सोडणे हे देशाच्या हिताचे नाही. ही वेळ सतर्क होण्याची आहे. देशवासियांना आता अशा सरकारची नाही तर, संवेदनशील आणि जबाबदार व्यवस्थेची गरज आहे.
(टीप: ही बातमी लेखकाचे संपादकीय मत असून, सामाजिक परिस्थितीचा आढावा घेणारी आहे.)