बाबासाहेबांचे पुस्तक घेऊन जय भीम म्हणणे अराजक आहे का? अभिजीत दीपके
विशेष प्रतिनिधी/
आज महाराष्ट्राच्या राजकारणात एका नवीन वादाने डोके वर काढले आहे आणि त्या वादाच्या केंद्रस्थानी आहेत राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस. दिल्लीतील 6 जूनच्या आंदोलनाच्या संदर्भात बोलताना मुख्यमंत्र्यांनी केलेल्या एका विधानाने महाराष्ट्रातील राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी आंदोलनातील ‘जय भीम’च्या घोषणा आणि तेथील परिस्थितीवर भाष्य करताना थेट त्याला ‘अराजकता’ असे संबोधले. त्यांच्या या विधानानंतर आता राज्यभरातून तीव्र प्रतिक्रिया उमटू लागल्या असून, विशेषतः अभिजीत दीपके यांनी मुख्यमंत्र्यांना आरसा दाखवत सणसणीत सवाल उपस्थित केले आहेत.
नेमका वाद काय आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. दिल्लीमध्ये 6 जूनला झालेल्या आंदोलनादरम्यान घोषणाबाजी आणि काही प्रकार घडले होते. यावर प्रतिक्रिया देताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अत्यंत कडक शब्दांत टीका केली. ते म्हणाले की, आंदोलनामध्ये ज्या प्रकारच्या घोषणा दिल्या जात होत्या आणि ज्या पद्धतीची भाषा वापरली जात होती, ती या देशातील तरुण पिढीची खरी अभिव्यक्ती नक्कीच नाही. फडणवीस यांनी असा थेट आरोप केला की, हे लोक एका बाजूला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे संविधान दाखवतात, पण त्याच संविधानाने निर्माण केलेल्या लोकशाही संस्थांना पूर्णपणे नाकारतात. त्यांच्या मते, या सर्व प्रकारामागे देशात अराजकता पसरवण्याचा एक सुनियोजित हेतू आहे आणि असे इरादे कधीही यशस्वी होणार नाहीत, असा इशाराही त्यांनी दिला.
मुख्यमंत्र्यांचे हे विधान समोर येताच राजकीय वर्तुळात एकच खळबळ उडाली. या विधानाकडे अनेक लोक संशयाने आणि रागाच्या भावनेने पाहत आहेत, कारण मुख्यमंत्र्यांनी आपल्या वक्तव्यात ‘जय भीम’च्या घोषणांचा थेट संबंध ‘अराजकते’शी जोडला. यावरच अभिजीत दीपके यांनी आक्रमक पवित्रा घेत मुख्यमंत्र्यांना लक्ष्य केले आहे. दीपके यांनी अत्यंत स्पष्ट शब्दांत म्हटले की, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अशी विधाने करताना किमान आपण कोणत्या राज्याचे प्रमुख आहोत, याचे भान ठेवणे आवश्यक आहे. ते उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री नाहीत, तर महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री आहेत, हे त्यांनी विसरू नये. महाराष्ट्राचा इतिहास हा नेहमीच पुरोगामी विचारांचा, समतेचा आणि फुले-शाहू-आंबेडकरी विचारांचा राहिला आहे.
अभिजीत दीपके यांचा मुख्य युक्तिवाद असा आहे की, जर महाराष्ट्रासारख्या पुरोगामी राज्यात, जिथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांची मुळे खोलवर रुजलेली आहेत, तिथे ‘जय भीम’चा जयघोष करणे जर अराजकता मानले जात असेल, तर ही अत्यंत दुर्दैवी बाब आहे. जे लोक बाबासाहेबांचे पुस्तक हातात घेतात, जे त्यांच्या विचारांवर चालतात, त्यांना ‘अराजक’ म्हणणे म्हणजे पूर्णतः चुकीचे आणि समाजाच्या भावनेचा अनादर करणारे आहे. दीपके यांनी अत्यंत जळजळीत भाषेत टीका करत म्हटले की, अशा प्रकारचे विधान केल्याबद्दल मुख्यमंत्र्यांना लाज वाटली पाहिजे. लोकशाहीमध्ये प्रत्येकाला आपली मते मांडण्याचा अधिकार आहे, परंतु त्या अधिकाराला अशा पद्धतीने अराजकतेचे लेबल लावणे हे सत्ताधारी मानसिकतेचे लक्षण आहे.
आता या वादाचे पडसाद महाराष्ट्रातील गल्लीपासून दिल्लीपर्यंत उमटू लागले आहेत. सोशल मीडियापासून ते चहाच्या टपरीपर्यंत, लोक या विधानाची चर्चा करत आहेत. सामान्यांना प्रश्न पडला आहे की, ‘जय भीम’ ही घोषणा देणाऱ्यांना थेट अराजक ठरवणे कितपत योग्य आहे? खऱ्या अर्थाने अराजकता कशाला म्हणतात आणि लोकशाहीतील आंदोलनाचा आवाज दाबणे, हे कशाचे लक्षण आहे? हे प्रश्न आता सर्वसामान्यांच्या मनात घर करत आहेत. मुख्यमंत्र्यांच्या विधानाने दलितांच्या भावना दुखावल्या आहेत का, असाही सवाल उपस्थित केला जात आहे. महाराष्ट्राची ओळख एक शांतताप्रिय आणि सर्वसमावेशक राज्य म्हणून आहे, तिथे अशा प्रकारच्या वक्तव्यांनी दुफळी निर्माण होण्याचा धोका आहे.
एकीकडे मुख्यमंत्र्यांचा असा दावा आहे की, संविधानाचा आडोसा घेऊन काही लोक चुकीच्या गोष्टी करत आहेत, तर दुसरीकडे अभिजीत दीपके यांच्यासारखे लोक याला अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा संकोच मानत आहेत. फडणवीसांच्या विधानाने सरकार विरुद्ध आंबेडकरवादी गट असा एक नवीन संघर्ष उभा राहण्याची चिन्हे दिसत आहेत. या सर्व प्रकाराकडे पाहता, महाराष्ट्रातील जनता आता सजग झाली आहे. लोकशाहीत कोणाला काय बोलण्याचा अधिकार आहे आणि कोणाच्या भावना कशा दुखावल्या जात आहेत, याचा विचार आता सत्तेत असणाऱ्यांना करावाच लागेल. ‘जय भीम’ ही केवळ एक घोषणा नसून ती करोडो लोकांच्या अस्मितेचा आणि आत्मसन्मानाचा विषय आहे. त्यामुळे या विषयावर बोलताना मुख्यमंत्री पातळीवरून अधिक संयम आणि तारतम्य पाळणे अपेक्षित होते, असे मत विश्लेषक व्यक्त करत आहेत.
आता पुढे काय होईल, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. मुख्यमंत्री आपल्या विधानावर ठाम राहतात की, वाढत्या दबावामुळे काही स्पष्टीकरण देतात, हा येणारा काळ ठरवेल. मात्र, अभिजीत दीपके यांनी केलेल्या आक्रमक टीकेने हे स्पष्ट केले आहे की, महाराष्ट्रात बाबासाहेबांच्या विचारांविरोधात कोणतीही नकारात्मक टिप्पणी सहन केली जाणार नाही. राजकारणात वाद-विवाद होणे स्वाभाविक आहे, परंतु वादाच्या भोवऱ्यात सापडलेली ही घोषणा आणि त्यातून निर्माण झालेली अराजकतेची व्याख्या आता भविष्यातील निवडणुकीच्या समीकरणांवरही परिणाम करण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. महाराष्ट्राच्या मातीत फुले, शाहू, आंबेडकरांचे विचार पक्के आहेत आणि ते विचार जपण्याची जबाबदारी समाजाची तसेच लोकप्रतिनिधींचीही आहे. मुख्यमंत्र्यांच्या या विधानामुळे सर्वसामान्यांच्या मनात निर्माण झालेला संभ्रम आणि रोष दूर करणे हे आता सरकारपुढील एक मोठे आव्हान असणार आहे. एकूणच, एका विधानाने राज्यातील राजकीय वातावरण पूर्णपणे ढवळून निघाले असून, हा वाद लवकर शमण्याची चिन्हे सध्या तरी दिसत नाहीत.
