दादरमध्ये जैन मुनींची अरेरावी; रस्त्यावर घाण पाणी टाकण्यावरून मोठा वाद

दादरमध्ये सार्वजनिक रस्त्यावर घाण पाणी टाकण्यावरून मोठा वाद; जाब विचारणाऱ्या महिलांना जैन मुनींकडून ‘आवाज खाली’ करण्याचा इशारा, मुंबईत संतापाची लाट

​मुंबई (विशेष प्रतिनिधी):

मुंबईतील दादर सारख्या गजबजलेल्या भागात सध्या एका गंभीर प्रकरणामुळे स्थानिकांमध्ये तीव्र संतापाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. सार्वजनिक नियमांची आणि कायद्याची उघडपणे पायमल्ली करण्याचा एक धक्कादायक प्रकार समोर आला असून, यामुळे मुंबईतील सामाजिक वातावरण आणि कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. दादरमधील एका जैन धार्मिक वास्तूच्या परिसरात राहणाऱ्या स्थानिक मराठी महिलांनी जेव्हा सार्वजनिक रस्त्यावर आणि महापालिकेच्या फुटपाथवर कपडे धुतलेले रासायनिक, घाण पाणी टाकण्यास विरोध केला, तेव्हा त्यांना अत्यंत उद्दाम आणि अरेरावीच्या भाषेला सामोरे जावे लागले. स्वतःला धर्मगुरू म्हणवून घेणाऱ्या एका जैन मुनींनी स्थानिक महिलांशी आणि वार्ताहरांशी अत्यंत हिंसक भाषेत संवाद साधत ‘आवाज खाली करा’ आणि ‘तमाशा बंद करा’ अशा शब्दांत धमकावल्यामुळे या परिसरातील वातावरण कमालीचे तापले आहे. हा संपूर्ण प्रकार केवळ दोन गटांमधील वाद नसून, सार्वजनिक आरोग्याशी आणि नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांशी खेळणारा ठरत आहे.

​या प्रकरणाची सविस्तर पार्श्वभूमी अशी की, स्थानिक रहिवाशांना गेल्या अनेक वर्षांपासून या धार्मिक वास्तूमुळे प्रचंड मानसिक आणि शारीरिक त्रासाला सामोरे जावे लागत आहे. ही वास्तू सुरुवातीला लहान मुलांची एक छोटी शाळा होती, परंतु नंतरच्या काळात त्यावर महापालिकेची परवानगी घेऊन मोठी इमारत उभी करण्यात आली. ही इमारत उभी राहिल्यापासून गेल्या पाच ते सहा वर्षांत स्थानिकांचे जगणे असह्य झाले आहे. स्थानिक महिलांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या इमारतीमध्ये सुरुवातीला स्वच्छतागृहांची कोणतीही योग्य व्यवस्था करण्यात आली नव्हती. त्यामुळे तिथले लोक थेट स्थानिकांच्या घरांमध्ये घुसण्याचा प्रयत्न करत असत. इतकेच नव्हे तर, या वास्तूमध्ये राहणाऱ्या साध्वी आणि इतर नागरिक कपडे धुतलेले केमिकलचे पाणी आणि युरीन थेट सार्वजनिक रस्त्यावर आणि शेजारी राहणाऱ्या लोकांच्या दरांसमोर फेकत असत. या अस्वच्छतेमुळे परिसरात प्रचंड दुर्गंधी पसरत असून आजार पसरण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. या त्रासाविरुद्ध स्थानिकांनी अनेकदा पोलीस ठाण्यात तक्रारी दाखल केल्या असून कोर्टात खटले देखील लढवले आहेत, तरीही ही मनमानी थांबलेली नाही.

​या वादाला तोंड फुटण्याचे ताजे कारण म्हणजे, भरदिवसा एका जैन महिलेने कपडे धुतलेले फेसयुक्त घाण पाणी थेट सार्वजनिक रस्त्यावर आणून ओतण्यास सुरुवात केली. जेव्हा सजग नागरिकांनी आणि पत्रकारांनी या महिलेला हटकले आणि विचारले की, घरात किंवा इमारतीत बाथरूमची व्यवस्था असताना हे घाण पाणी तुम्ही बाहेर सार्वजनिक रस्त्यावर का टाकत आहात? त्यावर त्या महिलेने दिलेले उत्तर अत्यंत धक्कादायक आणि विचार करायला लावणारे होते. त्या महिलेने थेट असे सांगितले की, त्यांच्या जैन धर्माच्या नियमांमध्ये बाथरूम वापरण्याची परवानगी नाही, त्यामुळे त्या त्यांच्या धार्मिक नियमांचे पालन करत आहेत. इतकेच नव्हे तर, हा परिसर त्यांच्या समाजाचा आहे आणि त्यांच्या वैयक्तिक किंवा धार्मिक बाबींमध्ये हस्तक्षेप करण्याचा अधिकार बाहेरील कोणालाही नाही, असा थेट दावा देखील तिने केला. हा दावा अत्यंत गंभीर आहे, कारण भारतीय संविधानाने प्रत्येकाला धार्मिक स्वातंत्र्य दिले असले तरी ते स्वातंत्र्य सार्वजनिक शांतता, आरोग्य आणि कायद्याच्या चौकटीत राहूनच वापरावे लागते. कोणत्याही धर्माचा नियम हा देशाच्या आणि महापालिकेच्या कायद्यापेक्षा मोठा असू शकत नाही, हा साधा नियम इथे पायदळी तुडवला गेला.

​हा वाद सुरू असतानाच तिथून एक कथित जैन मुनी बाहेर आले आणि त्यांनी थेट लोकशाहीचा चौथा स्तंभ असलेल्या पत्रकारांवर आणि स्थानिक महिलांवर तावातावाने ओरडण्यास सुरुवात केली. सार्वजनिक फुटपाथ हा महापालिकेचा आणि सर्वसामान्य जनतेचा अधिकार असतो, हे माहीत असतानाही त्या मुनींनी ‘हे पब्लिक प्लेस नाही’ असा अजब दावा केला. महिला जेव्हा आपल्या हक्कासाठी आणि आरोग्यासाठी बोलत होत्या, तेव्हा त्यांना अत्यंत उर्मटपणे हाताने खुणावत गप्प राहण्याचा इशारा देण्यात आला. हा प्रकार अत्यंत निंदनीय आहे. महाराष्ट्राची संस्कृती ही महिलांचा आदर करणारी आहे, परंतु मुंबईत राहून मुंबईच्याच भूमिपुत्रांना आणि महिलांना अशा प्रकारे धमकावण्याची हिंमत या लोकांमध्ये कुठून येते, असा सवाल आता उपस्थित केला जात आहे. आम्ही महाराष्ट्रीयन लोक अत्यंत शांततेने आणि संयमाने राहतो, सर्वांना आदराची वागणूक देतो, पण आमच्या या संयमाचा गैरफायदा घेऊन जर कोणी आमच्याच दारात दादागिरी करणार असेल, तर ती सहन केली जाणार नाही, असा इशारा स्थानिक महिलांनी दिला आहे.

​मुंबईत गेल्या काही महिन्यांत अशा प्रकारच्या अनेक घटना घडल्या आहेत, ज्यातून एका विशिष्ट समाजाची अरेरावी सातत्याने समोर येत आहे. जैन मुनी रस्त्यावरून चालताना त्यांच्या पायाखाली एखादा सूक्ष्म जीव मरू नये, या धार्मिक भावनेतून सार्वजनिक सोसायट्यांमध्ये आणि रस्त्यांवर पांढरे पट्टे रंगवण्याचे नवीन फॅड सुरू झाले आहे. या पांढऱ्या पट्ट्यांवरून इतर नागरिकांनी चालायचे नाही किंवा गाड्या न्यायच्या नाहीत, असा अघोषित नियम काही ठिकाणी लादला जात आहे. यावर स्थानिकांनी अत्यंत रास्त प्रश्न विचारला आहे की, पायाखालच्या जीवांची एवढी काळजी करणाऱ्या या मंडळींना घरातले रासायनिक आणि दूषित पाणी रस्त्यावर फेकून जे लाखो जीव मारले जातात, त्याचे काहीच वाटत नाही का? हा दुटप्पापणा नाही तर काय आहे? याशिवाय, काही विशिष्ट भागात मराठी लोक मासाहार करतात म्हणून त्यांना हक्काची घरे नाकारली जातात, तर पर्युषण काळात कोळी बांधवांची पारंपरिक मासेविक्रीची दुकानांवर देखील गदा आणण्याचे प्रयत्न केले जातात. स्वतःचा धर्म पाळताना दुसऱ्याच्या जगण्याचा अधिकार हिरावून घेणे ही कोणत्या धर्माची शिकवण आहे, असा संतप्त सवाल आता विचारला जात आहे.

​या मुजोरीचा पुढचा भाग म्हणजे सार्वजनिक आरोग्याला घातक ठरणाऱ्या कबुतरांना दाणे टाकण्याचा मुद्दा. मुंबई महापालिकेने आणि सरकारने कबुतरांच्या विष्ठेमुळे फुफ्फुसाचे गंभीर आणि जीवघेणे आजार होत असल्यामुळे अनेक ठिकाणचे कबुतरखाने बंद केले आहेत. दादरचा प्रसिद्ध कबुतरखाना बंद केल्यानंतरही, काही मूठभर लोकांनी थेट गिरगाव चौपाटीवर जाऊन किंवा स्वतःच्या गाड्यांच्या छतावर दाण्यांचे टप ठेवून थेट सरकार आणि प्रशासनाला आव्हान देण्यास सुरुवात केली आहे. विशेष म्हणजे, ज्या मंदिरांमध्ये हे लोक पूजा करतात, तिथे कबुतरांनी घाण करू नये म्हणून त्यांनी स्वतः मोठ्या जाळ्या लावल्या आहेत, पण सार्वजनिक ठिकाणी मात्र कबुतरांना दाणे टाकून लोकांच्या जीवाशी खेळ केला जात आहे. हा सर्व प्रकार पाहता, काही मूठभर श्रीमंत आणि वजनदार लोकांच्या चेहऱ्यावर आपल्याला कोणीच काही करू शकत नाही, असा एक प्रकारचा अहंकार स्पष्टपणे दिसून येत आहे.

​आता या संपूर्ण प्रकरणावर मुंबई महापालिका, पोलीस प्रशासन आणि महाराष्ट्र सरकारने तातडीने कठोर पावले उचलण्याची गरज निर्माण झाली आहे. अशा प्रकारची अरेरावी आणि धार्मिक उन्माद जर वेळीच ठेचला नाही, तर मुंबईतील सामाजिक शांतता पूर्णपणे धोक्यात येईल. प्रशासनाने आता कोणतीही मवाळ भूमिका न घेता किंवा राजकीय फायद्या-तोट्याचा विचार न करता, चुकीला चूक म्हणण्याची हिंमत दाखवली पाहिजे. सार्वजनिक रस्त्यावर घाण पाणी टाकून रोगराई पसरवणाऱ्यांवर आणि कायदा हातात घेऊन महिलांशी अरेरावी करणाऱ्या त्या कथित मुनींवर तात्काळ फौजदारी गुन्हे दाखल करून कडक कारवाई केली पाहिजे. मुंबई ही सर्वांची आहे, पण इथे राहून इथल्याच कायद्याचा आणि नागरिकांचा अपमान करणाऱ्यांना त्यांची जागा दाखवून देणे हे प्रशासनाचे मुख्य कर्तव्य आहे, अन्यथा जनतेचा प्रशासनावरील विश्वास पूर्णपणे उडून जाईल.