विशेष प्रतिनिधी/
आज महाराष्ट्रातील इंधन पंपांवरील रांगा आणि तिथल्या भयावह परिस्थितीकडे पाहिले तर सामान्य माणसाच्या डोळ्यात पाणी आल्याशिवाय राहत नाही. ज्या बळीराजाच्या जीवावर देशाची अर्थव्यवस्था उभी आहे, तोच शेतकरी आज आपल्या ट्रॅक्टरसाठी आणि पाणी उपसण्यासाठी लागणाऱ्या डिझेलसाठी तासनतास, नव्हे तर रात्रभर पेट्रोल पंपावर रांगा लावून पडला आहे. पण अशा गंभीर परिस्थितीत सरकारमधील जबाबदार मंत्री, गिरीश महाजन यांनी दिलेले विधान म्हणजे सामान्य जनतेच्या जखमेवर मीठ चोळण्यासारखेच आहे. महाजन म्हणतात की, रांगेत उभे असलेले ८० टक्के लोक हे साठेबाज आहेत आणि ते काळाबाजार करत आहेत. एका मंत्र्याकडून आलेले हे विधान केवळ बेजबाबदारपणाचे नसून, ते लोकशाहीत सर्वसामान्यांचा अवमान करणारे आहे.
जेव्हा एखादा नागरिक, मग तो शेतकरी असो किंवा नोकरीवर जाणारा सामान्य माणूस, आपल्या गरजेसाठी पंपावर जातो आणि तिथे त्याला ‘इंधन संपले’ असा बोर्ड दिसतो, तेव्हा त्याच्या मनावर काय बेतत असेल, याचा विचार या सत्ताधाऱ्यांनी कधी केला आहे का? उन्हातान्हात, भूक-तहान विसरून रांगेत उभे राहणारे लोक हे कुणी हौशी नसतात. त्यांना स्वतःच्या शेतातील पेरणी करायची असते, घरातील आजारी व्यक्तीला दवाखान्यात न्यायचे असते किंवा पोटाची खळगी भरण्यासाठी कामावर पोहोचायचे असते. अशा गरजू जनतेला ‘साठेबाज’ ठरवणे म्हणजे सत्तेची मस्ती डोक्यात गेल्याचेच लक्षण आहे. जर ८० टक्के लोक काळाबाजार करत असतील, तर मग हे सरकार काय करत आहे? गृहमंत्रालयापासून ते जिल्हा प्रशासनापर्यंत सर्व यंत्रणा तुमच्या ताब्यात आहे. जर गुन्हेगारी सुरू आहे, तर कारवाई का केली जात नाही? फक्त तोंडाची वाफ दवडण्यापेक्षा ठोस पुरावे देऊन कारवाई करणे हे मंत्र्यांचे काम आहे. पण तसे न करता केवळ जनतेला बदनाम करणे, हे अत्यंत चुकीचे आहे.
लोकशाहीमध्ये नेता हा जनतेचा सेवक असतो, मालक नाही. पण आजचे वास्तव पाहिले तर परिस्थिती पूर्णपणे उलट असल्याचे दिसते. निवडणुकीच्या वेळी मतांचा जोगवा मागणारे हेच नेते जेव्हा सत्तेत येतात, तेव्हा त्यांना जमिनीवरची परिस्थिती का दिसत नाही? आज अनेक पेट्रोल पंप बंद आहेत, इंधन पुरवठा विस्कळीत आहे, हे उघड्या डोळ्यांनी दिसत असतानाही ‘तुटवडा नाही’ असा दावा करणे म्हणजे जनतेच्या बुद्धीची थट्टा आहे. जर तुटवडाच नाही, तर मग लोक पहाटे चार-चार वाजल्यापासून रांगा का लावत आहेत? पंप चालकांना कंपन्यांकडून इंधन का मिळत नाहीये? या साध्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याऐवजी, मंत्र्यांनी ‘साठेबाजी’चे भूत उभे करून स्वतःची जबाबदारी झटकली आहे. ही केवळ इंधनाची टंचाई नाही, तर ही प्रशासकीय अपयशाची नांगी आहे.
आता या सर्व परिस्थितीचा विचार केला तर एका गोष्टीचा गांभीर्याने विचार करणे गरजेचे आहे. आपण कोणत्या लोकशाहीत जगत आहोत? जिथे मंत्र्यांच्या बोलण्याला काहीच आधार नसतो, जिथे सामान्य माणूस आपल्याच हक्काच्या गोष्टींसाठी भीक मागतो, आणि जिथे सरकार स्वतःच्या चुका लपवण्यासाठी जनतेलाच गुन्हेगार ठरवते, ती लोकशाही खरोखरच धोक्यात आहे. भविष्यातील संकटांचा विचार केला, तर हे अत्यंत भयानक आहे. निवडणुकीच्या काळात आपण ज्या नेत्यांना निवडून देतो, त्यांच्याकडे आपण कोणती अपेक्षा ठेवतो? त्यांच्याकडून आपण विकासाची, न्याय्य वागणुकीची आणि कठीण काळात जनतेच्या पाठीशी उभे राहण्याची अपेक्षा करतो. पण जर आपले प्रतिनिधीच अशा प्रकारचे ‘वाचाळवीर’ असतील, तर मग आपल्या भविष्याचे काय?
लोक आता हे समजून घेण्याची वेळ आली आहे की, आपण जर विचार न करता नेते निवडून दिले, तर त्याचे परिणाम आपल्यालाच भोगावे लागतात. ज्या दिवशी जनता प्रश्न विचारायला शिकेल, त्याच दिवशी लोकशाही खऱ्या अर्थाने सक्षम होईल. आज शेतकरी रस्त्यावर आहे कारण त्याला डिझेल मिळत नाहीये. उद्या कदाचित तुमच्याकडे औषधे किंवा इतर जीवनावश्यक वस्तू नसतील आणि तेव्हाही हेच नेते तुम्हाला ‘साठेबाज’ ठरवून मोकळे होतील. तेव्हा हे लक्षात ठेवा की, सत्तेची ताकद तुमच्या हातात आहे. चुकीच्या माणसांना सत्तेत बसवणे म्हणजे स्वतःच्या पायावर कुऱ्हाड मारून घेणे आहे. आपण जर आज गप्प बसलो, तर उद्याची पिढी आपल्यालाच जाब विचारेल की, जेव्हा ही लूट आणि अनागोंदी सुरू होती, तेव्हा तुम्ही काय करत होतात?
गिरीश महाजन यांनी केलेले विधान हे केवळ एका जिल्ह्यापुरते किंवा एका व्यक्तीपुरते मर्यादित नाही. ही संपूर्ण सत्तेची मानसिकता आहे. सामान्य माणसाच्या कष्ट आणि वेदनेची किंमत नसलेले हे नेते जेव्हा सत्तेत असतात, तेव्हा लोकशाहीचे रक्षण करणे ही आपल्या प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. इंधनाचा प्रश्न हा तात्पुरता असू शकतो, पण ही बेजबाबदार मानसिकता भविष्यात मोठे संकट निर्माण करू शकते. साठेबाजांवर कारवाई करा, ही मागणी नक्कीच रास्त आहे, पण त्या नावाखाली प्रत्येक सामान्याला संशयाच्या भोवऱ्यात लोटणे हे नीच कृत्य आहे.
आता या परिस्थितीतून सर्वांनी धडा घेणे काळाची गरज आहे. लोकशाहीत नेत्यांना निवडून देण्याचे अधिकार हे सर्वात मोठे शस्त्र आहे. पण त्याचा वापर करताना विवेक असणे आवश्यक आहे. जर आपण केवळ जातीपातीवर, पैशावर किंवा फसव्या आश्वासनांवर भुलून नेते निवडले, तर असेच भोग आपल्याला भोगावे लागतील. शेतकरी, कष्टकरी आणि मध्यमवर्गीय जनता ही या देशाचा कणा आहे. त्यांचा अपमान म्हणजे देशाचा अपमान आहे. गिरीश महाजन यांच्यासारख्या नेत्यांनी आपली भाषा बदलावी आणि जमिनीवरचे वास्तव स्वीकारावे. अन्यथा, जनता त्यांना योग्य वेळी नक्कीच जागा दाखवून देईल. लोकशाहीचा खरा अर्थ ‘जनतेचे, जनतेसाठी आणि जनतेने चालवलेले शासन’ असा आहे, पण सध्याचे सरकार ‘जनतेचे, जनतेच्या विरोधात’ काम करत आहे असेच वाटते. आता वेळ आली आहे, जनतेने एकजुटीने प्रश्न विचारण्याची आणि स्वतःच्या हक्कांसाठी लढण्याची. अन्यथा, येणारा काळ अधिक कठीण असेल आणि आपणच आपल्या संकटांना निमंत्रण दिलेले असेल. हा फक्त एक इशारा आहे, आता तरी जागे व्हा!