धामण साप म्हणजे शेतकऱ्याचा खरा रक्षक: रोहिणी खडसे यांच्याकडून सापांबाबत महत्त्वाची माहिती आणि जनजागृती
बुलढाणा/विश्वमंथन
शेती आणि निसर्ग यांच्यातील समतोल राखण्यासाठी वन्यजीवांचे रक्षण करणे अत्यंत आवश्यक आहे. अनेकदा अज्ञानामुळे आणि भीतीमुळे शेतात किंवा परिसरामध्ये आढळणाऱ्या निरुपद्रवी जिवांना मारले जाते, ज्यामुळे पर्यावरणाचे मोठे नुकसान होते. अशीच एक महत्त्वाची बाब समोर आणत राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी शरदचंद्र पवार पक्षाच्या नेत्या रोहिणी खडसे यांनी धामण (Rat Snake) सापाविषयी अत्यंत महत्त्वाची आणि मोलाची माहिती दिली आहे. धामण साप हा विषारी नसून तो शेतकऱ्यांचा खरा मित्र आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. शेतातील पिकांचे अतोनात नुकसान करणाऱ्या उंदरांचा नायनाट करण्याचे महत्त्वपूर्ण काम हा साप करत असल्यामुळे या मुद्यावर सर्वसामान्य शेतकरी वर्गाने गांभीर्याने विचार करण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.
व्हिडिओमध्ये रोहिणी खडसे यांनी आपल्या हातात एक जीवंत धामण साप धरून उपस्थितांना आणि नागरिकांना प्रत्यक्ष सापाची ओळख करून दिली आहे. सध्याच्या दिवसांमध्ये सर्पदंशाच्या घटनांमुळे समाजात मोठी भीती पसरलेली असते. मात्र, सर्वच साप विषारी नसतात हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे. धामण सापाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे हा साप पूर्णपणे बिनविषारी असतो. शेतीमध्ये उंदीर, घूस आणि पिकांची नासधूस करणारे इतर उपद्रवी प्राणी मोठ्या प्रमाणावर असतात. हे सर्व उपद्रवी प्राणी फस्त करण्याचे मोठे काम हा साप करतो. यामुळे शेतकऱ्यांच्या शेतातील पिकांचे अतोनात नुकसान होण्यापासून बचाव होतो. म्हणूनच या सापाला शेतकऱ्यांचा मित्र म्हणून ओळखले जाते.
सापांच्या बाबतीत लोकांच्या मनात असलेला गैरसमज आणि सापांविषयीची अज्ञानापोटी असलेली भीती यामुळे अनेकदा कोणतीही शहानिशा न करता असे साप मारून टाकले जातात. अज्ञानामुळे होत असलेल्या या हत्येमुळे धामण सापाची प्रजाती आता बऱ्यापैकी संकटात सापडली आहे. निसर्गातील अन्नसाखळी टिकवून ठेवण्यासाठी सापांचे अस्तित्व टिकणे अत्यंत गरजेचे आहे. विषारी साप आणि बिनविषारी साप या दोघांमधील फरक समजून घेणे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. नेमका कोणता साप विषारी आहे आणि कोणता बिनविषारी, याची प्राथमिक माहिती सर्वांनाच असायला हवी, जेणेकरून विनाकारण कोणत्याही मुक्या प्राण्याचा जीव जाणार नाही.
धामण सापाची शारीरिक रचना कशी असते, याबाबत माहिती देताना त्यांनी सांगितले की, या सापाचे तोंड जवळून निमुळते असते, त्याच्या शरीराचा मधला भाग जाड असतो आणि पुन्हा शेपटीच्या दिशेने तो निमुळता होत जातो. ही या सापाला ओळखण्याची सर्वात सोपी आणि मुख्य पद्धत आहे. या सापाचे शरीर खालच्या बाजूने पिवळसर रंगाचे असते. दिसायला हा साप अतिशय सुंदर दिसतो आणि स्पर्श केला तर तो अगदी मऊ जाणवतो. धामण सापाची लांबी सर्वसाधारणपणे ५ ते ६ फुटांपासून ते अगदी १० फुटांपर्यंत देखील वाढू शकते. या सापाचा वेग प्रचंड असतो. जर हा साप पळायला लागला, तर माणसाच्या हाताला देखील सापडणार नाही इतका फास्ट स्पीड या सापाचा असतो.
आजच्या काळात वन्यजीव संवर्धन हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय बनला आहे. शेतकरी बांधव रात्रगर्दित कष्ट करून शेतात अन्नधान्य पिकवतात. अशा वेळी शेतातील उत्पादनाचे रक्षण करण्यासाठी निसर्गाने अनेक मित्रजीव आपल्याला दिले आहेत. त्यातीलच एक धामण साप हा आहे. जर शेतकरी बांधवांना किंवा इतर नागरिकांना कुठेही असा साप निदर्शनास आला, तर कृपा करून त्याला मारू नका, असे स्पष्ट आवाहन करण्यात आले आहे. तो विषारी नसून माणसावर विनाकारण हल्ला करत नाही. त्यामुळे तो आपला खरा मित्र आहे आणि त्याचे रक्षण करणे ही आपली सर्वांची नैतिक जबाबदारी आहे. समाजात वन्यजीवांबद्दल योग्य ती जनजागृती निर्माण झाली तरच मानवी जीवन आणि निसर्ग एकत्र गुण्यागोविंदाने नांदू शकतील, असा मोलाचा संदेश यातून देण्यात आला आहे.
