गडचिरोली आश्रमशाळा सर्पदंश प्रकरण: उपचारातील विलंबाने तीन विद्यार्थिनींचा मृत्यू, मुख्यमंत्र्यांकडून उच्चस्तरीय चौकशीचे आदेश
गडचिरोली/विश्वमंथन
गडचिरोलीतून एक अत्यंत हादरवून टाकणारी आणि काळीज पिळवटून टाकणारी बातमी समोर आली आहे. जिल्ह्यातील एका आदिवासी आश्रमशाळेत शिकणाऱ्या निष्पाप विद्यार्थिनींना रात्रीच्या सुमारास अत्यंत विषारी अशा रसेल वायपर प्रजातीच्या सापाने दंश केल्याची भीषण दुर्घटना घडली. या दुर्दैवी आणि अत्यंत संतापजनक घटनेत तब्बल तीन विद्यार्थिनींचा जागीच व उपचारादरम्यान मृत्यू झाला असून, या घटनेमुळे संपूर्ण राज्यभर हळहळ व्यक्त होत आहे. विशेष म्हणजे, ज्या आश्रमशाळेत हजारो मुलांच्या सुरक्षिततेची संपूर्ण जबाबदारी प्रशासनाची आणि व्यवस्थापनाची असते, त्याच आश्रमशाळेच्या आवारात तो विषारी साप मृतवस्थेत आढळून आल्यामुळे यंत्रणेचा नाकर्तेपणा चव्हाट्यावर आला आहे.
मिळालेल्या सविस्तर माहितीनुसार, रात्रीच्या निशब्द शांततेत घडलेल्या या घटनेने या आश्रमशाळेतील विद्यार्थिनींच्या आयुष्यात अक्षरशः काळरात्र आणली. रात्री अचानक घडलेल्या या सर्पदंशानंतर मुलींची प्रकृती झपाट्याने बिघडू लागली. अंगावर काटा आणणाऱ्या या प्रसंगामुळे प्रचंड घाबरलेल्या विद्यार्थिनींनी घडलेला प्रकार तातडीने शाळेतील सहाय्यकाला सांगितला. त्यानंतर त्यांना तातडीने उपचारासाठी धानुरा ग्रामीण रुग्णालयात हलवण्यात आले. मात्र, वेळेवर योग्य उपचार न मिळाल्याने आणि कथित विलंबामुळे तीन निष्पाप कुटुंबांवर आयुष्यभराचा आघात झाला आहे.
या दुर्दैवी घटनेत १२ वर्षांची दीपिका लकडा, १४ वर्षांची सुष्मिता मंडल आणि ८ वर्षांची अनु कोरेटी या तीन चिमुकल्या विद्यार्थिनींचा उपचारापूर्वी आणि उपचारादरम्यान जागीच व उपचारातील विलंबाने दुर्दैवी मृत्यू झाला. यातील एका विद्यार्थिनीच्या पालकांनी आणि प्रत्यक्षर्शींनी दिलेल्या माहितीनुसार, मुली रात्री झोपलेल्या असताना ही घटना घडली. जेव्हा एकीला त्रास होऊ लागला आणि तिने आरडाओरडा केला, तेव्हा हा भयानक प्रकार उघडकीस आला. या घटनेनंतर इतर विद्यार्थिनींमध्येही प्रचंड भीतीचे वातावरण पसरले आहे.
मृत्यूशी झुंज देणाऱ्या इतर विद्यार्थिनींची प्रकृती अद्यापही गंभीर असून, अन्य तीन विद्यार्थिनींवर गडचिरोली जिल्हा सामान्य रुग्णालयातील अतिदक्षता विभागात (ICU) युद्धपातळीवर उपचार सुरू आहेत. या गंभीर परिस्थितीमुळे त्यातील दीपिका नावाच्या विद्यार्थिनीची प्रकृती अत्यंत चिंताजनक असल्याने तिला तातडीने एअर ॲम्बुलन्सने नागपूर हलवण्यात आले असून, सध्या नागपूर शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात तिच्यावर उपचार सुरू आहेत. याशिवाय, खबरदारीचा उपाय म्हणून इतर तब्बल १५ विद्यार्थिनींना वैद्यकीय निरीक्षणाखाली ठेवण्यात आले असून, डॉक्टर त्यांच्या प्रकृतीवर बारीक लक्ष ठेवून आहेत.
या संपूर्ण प्रकरणातील सर्वात धक्कादायक आणि संतापजनक बाब म्हणजे, ज्या विषारी सापाने या चिमुरड्यांना दंश केला, तोच विषारी साप त्याच आश्रमशाळेच्या आवारात मृतवस्थेत आढळला आहे. प्राथमिक तपासणीमध्ये हा साप अत्यंत घातक मानला जाणारा ‘रसेल वायपर’ प्रजातीचा असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. याचा अर्थ स्पष्ट आहे की, एवढा महाविषारी साप थेट विद्यार्थिनींच्या राह-निवाराच्या परिसरात मोकाट फिरत होता, तरीही सुरक्षेच्या कोणतीही खबरदारी किंवा उपाययोजना व्यवस्थापनाने केली नव्हती का? हा आता सर्वात मोठा आणि संतप्त सवाल सर्वसामान्य जनतेतून विचारला जात आहे.
या भीषण दुर्घटनेची माहिती मिळताच प्रशासन तातडीने खडबडून जागे झाले. गडचिरोलीचे सहपालकमंत्री आशिष जयस्वाल, जिल्हाधिकारी अविशांत पांडा आणि इतर वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी तात्काळ घटनास्थळी धाव घेत आश्रमशाळेची पाहणी केली आणि परिस्थितीचा सविस्तर आढावा घेतला. या संपूर्ण प्रकरणाची शासनाने अत्यंत गंभीर दखल घेतली असून, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या दुर्घटनेच्या उच्चस्तरीय चौकशीचे सक्त आदेश दिले आहेत. आदिवासी विकास विभागाची विशेष तपासणी पथके घटनास्थळी दाखल झाली असून, आश्रमशाळेची सुरक्षा व्यवस्था, मुलींच्या राहण्याची व झोपण्याची व्यवस्था, आरोग्य सुविधा आणि व्यवस्थापनाकडून नियमांचे तंतोतंत पालन झाले होते किंवा नाही, या सर्व गोष्टींची आता कसून चौकशी सुरू आहे.
मात्र, या दुर्घटनेने केवळ सर्पदंशाचा धोका समोर आणलेला नाही, तर शासकीय व अनुदानित आश्रमशाळांमध्ये विद्यार्थ्यांना मिळणाऱ्या मूलभूत आणि हक्काच्या सुविधांच्या चिंधड्या उडाल्याचे पुन्हा एकदा उघड झाले आहे. या आश्रमशाळेतील विद्यार्थिनींना चक्क जमिनीवर अंथरूण विना झोपावे लागत असल्याची अत्यंत लाजीरवाणी आणि धक्कादायक बाब समोर आली आहे. जर आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेसाठी साधी खाटा किंवा सुरक्षित झोपण्याची व्यवस्था देखील उपलब्ध नसेल, तर त्यांच्या जिवाची जबाबदारी नेमकी कोणाची? असा संतप्त सवाल पालकवर्ग विचारत आहे.
या गंभीर मुद्द्यावरून आता राजकीय वर्तुळात जोरदार आरोप-प्रत्यारोपांच्या फैरी झडू लागल्या आहेत. शिवसेना उद्धव बाळासाहेब ठाकरे पक्षाचे खासदार संजय राऊत यांनी या प्रकरणावरून राज्य सरकारवर अत्यंत कडक शब्दात गंभीर आरोप केले आहेत. “आदिवासी समाज ‘आम्ही या जल, जमीन, जंगलाचे मालक आहोत’ अशी घोषणा देतो, मात्र तोच आदिवासी विस्थापित झाला आहे. डोंगरावर वाघ, बिबट्या, जंगली प्राणी आणि विषारी साप थेट आदिवासींच्या घरात आणि शाळांमध्ये घुसून बळी घेत आहेत. तुम्ही गडचिरोलीत नक्षलवाद संपवल्याचा दावा करता, मग आदिवासींचे हे अंगावर काटा आणणारे बळी जाणं कधी थांबणार?” असा थेट सवाल त्यांनी उपस्थित केला. तसेच, “तीन चिमुरड्या विद्यार्थिनींच्या अवेळी व करुण मृत्यूनंतर जर या राज्याचे सरकार अस्वस्थ होत नसेल, तर यासारखे निर्दयी सरकार दुसरे कोणी नाही,” अशी घणाघाती टीका करत त्यांनी सरकारला धारेवर धरले.
वाढत्या रोषानंतर प्रशासनाने तात्काळ पावले उचलत या आश्रमशाळेच्या व्यवस्थापनात गैरहजर व दोषी असलेल्या अधीक्षिकेला तातडीने निलंबित केले आहे. परंतु, केवळ एका अधीक्षिकेवर कारवाईचा बडगा उगारून हा गंभीर प्रश्न सुटणारा नाही. विद्यार्थिनींच्या सुरक्षेसाठी हलगर्जीपणा का झाला? सर्पदंशानंतर तातडीने योग्य वैद्यकीय उपचार मिळण्यात एवढा उशीर का झाला? आणि या तीन निष्पाप चिमुरड्यांच्या मृत्यूस नेमके कोण जबाबदार आहे? या सर्व प्रश्नांची कायदेशीर आणि सखोल उत्तरे आता उच्चस्तरीय चौकशीच्या अहवालातूनच बाहेर येणे अपेक्षित आहे. गडचिरोलीच्या या दुर्गम भागातील या घटनेने संपूर्ण यंत्रणेच्या कारभारावर मोठा प्रश्नचिन्ह निर्माण केला असून, दोषींवर कठोर कारवाईची मागणी सर्व स्तरातून तीव्रतेने होत आहे.
