नांदेड विशेषप्रतिनिधी/
राजकीय पक्षांचे अंतर्गत कार्यक्रम, कार्यकर्त्यांचे प्रबोधन आणि संघटनात्मक बांधणी हा कोणत्याही पक्षाचा अंतर्गत अधिकार असला, तरी सध्याच्या सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थितीत अशा सार्वजनिक घडामोडींच्या स्वरूपाकडे जनतेचे अत्यंत बारीक लक्ष असते. नांदेड येथे नुकतेच भारतीय जनता पक्षाच्या वतीने दोन दिवसीय ‘पंडित दीनदयाल उपाध्याय प्रशिक्षण शिबिराचे’ अत्यंत भव्य आणि राजेशाही स्वरूपात आयोजन करण्यात आले होते. या शिबिरामध्ये पक्षाचे आगामी राजकीय नियोजन, डिजिटल रणनीती आणि कार्यकर्त्यांना संघटनात्मक धडे देण्याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले. मात्र, या दोन दिवसीय कार्यक्रमासाठी करण्यात आलेले अत्यंत आलिशान आयोजन, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा झालेला प्रचंड वापर आणि भोजन व्यवस्थेतील विविध पंचपक्वान्नांची रेलचेल यामुळे हा संपूर्ण सोहळा सध्या महाराष्ट्राच्या राजकीय वर्तुळात आणि सोशल मीडियावर कमालीचा चर्चेचा आणि वादाचा विषय ठरला आहे. या निमित्ताने देशातील लोकशाहीची सद्यस्थिती, वाढती आर्थिक विषमता, श्रीमंत आणि गरिबांमधील दरी आणि राजकीय नेत्यांची भूमिका यावर आता समाजात मोठे आणि धारदार प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.
देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी काही काळापूर्वी देशवासियांना संबोधित करताना सार्वजनिक आणि वैयक्तिक जीवनात कमालीची काटकसर करण्याचे जाहीर आवाहन केले होते. देशावर असलेल्या विविध आर्थिक आव्हानांची जाणीव करून देत, पक्षाच्या आणि प्रशासनाच्या सर्वच स्तरांवर ऑनलाइन माध्यमांचा जास्तीत जास्त वापर करावा, जेणेकरून वेळेची, पैशांची आणि इंधनाची मोठी बचत होईल, असे पंतप्रधानांचे स्पष्ट मत होते. यासोबतच, देशाचे परकीय चलन वाचवण्यासाठी आणि नागरिकांच्या उत्तम आरोग्यासाठी देशातील प्रत्येक कुटुंबाने आपल्या दैनंदिन खाण्यामध्ये खाद्यतेलाचा वापर अत्यंत मर्यादित ठेवावा, खाद्यतेलाची बचत करणे ही सुद्धा एक प्रकारे मोठी देशभक्तीच आहे, असे भावनिक आवाहन पंतप्रधानांनी केले होते. मात्र, नांदेडमधील या दोन दिवसीय शिबिराच्या भव्यतेमुळे आणि तेथील राजेशाही थाटामाटाकडे पाहिल्यास, पंतप्रधानांचे स्वतःच्या पक्षात खरोखर ऐकले जाते का किंवा त्यांचा पक्ष पंतप्रधानांच्या आवाहनाला कितपत गांभीर्याने घेतो, हा एक मोठा आणि गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. पक्षाच्या सर्वोच्च नेत्यांचे राष्ट्रीय विचार आणि स्थानिक पातळीवरील नेत्यांची प्रत्यक्ष कृती यामध्ये जमीन-अस्मानाचा फरक असल्याचे या निमित्ताने जनतेसमोर आले आहे.
नांदेड शहरात आयोजित करण्यात आलेल्या या दोन दिवसीय प्रशिक्षण शिबिरासाठी महाराष्ट्राच्या विविध भागांतून भाजपचे मोठे पदाधिकारी, लोकप्रतिनिधी आणि शेकडो प्रमुख कार्यकर्ते मोठ्या संख्येने उपस्थित झाले होते. उन्हाळ्याचा तीव्र कडकडाट लक्षात घेता, स्थानिक आयोजकांनी हा संपूर्ण कार्यक्रम एका अत्यंत सुसज्ज, महागड्या आणि मोठ्या सभागृहात आयोजित केला होता. या सभागृहामध्ये पूर्णवेळ उच्च क्षमतेची वातानुकूलित म्हणजेच एसी यंत्रणा कार्यान्वित ठेवण्यात आली होती. त्याचप्रमाणे, मंचावर आणि संपूर्ण सभागृहाच्या मध्यभागी नेत्यांच्या भाषणांचे थेट प्रक्षेपण करण्यासाठी आणि विविध विषयांच्या सादरीकरणासाठी अत्यंत महागड्या आणि मोठ्या आकाराच्या डिजिटल एलईडी स्क्रीन्स आणि भव्य बॅनर्स लावण्यात आले होते. संपूर्ण सभागृहाला एखाद्या मोठ्या विवाह सोहळ्यासारखे स्वरूप देण्यासाठी विशेष आणि आकर्षक विद्युत रोषणाई देखील करण्यात आली होती. पक्षाच्या महिला प्रदेशाध्यक्षा आणि आमदार चित्रा वाघ यांच्यासह जिल्ह्यातील आणि राज्यातील अनेक प्रमुख नेत्यांची या शिबिराला विशेष उपस्थिती लाभली होती.
दोन दिवस चाललेल्या या भव्य शिबिरामध्ये उपस्थित कार्यकर्त्यांसाठी आणि व्हीआयपी पदाधिकाऱ्यांसाठी भोजनाची जी विशेष व्यवस्था करण्यात आली होती, तिने सर्वांचेच डोळे दिपवून टाकले. यामध्ये पारंपारिक आणि अत्यंत महागड्या पक्वान्नांचा मोठा समावेश होता. सध्या उन्हाळ्याचा आणि आंब्याचा मोसम लक्षात घेता भोजनाच्या मेनूमध्ये अस्सल आमरसाची अक्षरशः नदी वाहताना दिसली. याशिवाय गरम पुऱ्या, खांडवी, वऱ्हाडी कोफ्ता, काजू मोगर, विशेष प्रकारच्या डिझाईनर कुरड्या आणि पापड, तसेच प्लेन राईस आणि आंबट वरण अशा अनेक चमचमीत आणि तेलकट पदार्थांची मोठी रेलचेल भोजनाच्या टेबलवर पाहायला मिळाली. सर्वसामान्य नागरिकांना सध्या बाजारात वाढत्या महागाईचा आणि विशेषतः खाद्यतेलाच्या गगनाला भिडलेल्या किमतींचा सामना करावा लागत आहे. अशा कठीण काळात, सत्ताधारी पक्षाच्या अधिकृत कार्यक्रमांमध्ये एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर विविध पक्वान्नांची आणि तेलयुक्त पदार्थांची उधळपट्टी केल्यामुळे, प्रत्यक्ष शिबिरात उपस्थित लोकांमध्ये आणि शहरातील राजकीय वर्तुळात उलटसुलट चर्चांना मोठे उधाण आले आहे.
कोणत्याही मोठ्या कार्यक्रमात शेकडो लोकांच्या जेवणाची व्यवस्था करताना शिस्त, सभ्यता आणि नियोजनाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान असते. मात्र, नांदेडमधील या कार्यक्रमात भोजन कक्षात कार्यकर्त्यांची आणि नेत्यांची मोठी गर्दी झाली होती. या गर्दीमुळे आणि घाईगडबडीमुळे भोजनाच्या अनेक काउंटरवर अन्नपदार्थ अत्यंत अस्ताव्यस्त पद्धतीने विखुरल्याचे चित्र पाहायला मिळाले. आमरस, खांडवी आणि भात यांसारखे महागडे पदार्थ वाढताना किंवा ताटात घेताना टेबलवर आणि जमिनीवर पडल्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर अन्नाची नासाडी झाल्याचे समोर आले आहे. ज्या देशामध्ये कोट्यवधी लोकांना आजही दोन वेळचे अन्न मिळवण्यासाठी मोठा संघर्ष करावा लागतो आणि ‘अन्न हे पूर्णब्रह्म’ मानण्याची आपली जुनी संस्कृती आहे, तिथे अशा मोठ्या राजकीय आणि सामाजिक व्यासपीठांवरून नेहमीच अन्न वाया न घालवण्याचे मोठे संदेश दिले जातात. मात्र, या शिबिरात झालेली अन्नाची ही प्रचंड नासाडी आणि अन्नाचा झालेला अवमान स्थानिक आयोजकांना सहज टाळता आला असता, असे मत अनेक प्रत्यक्षदर्शींनी आणि सुजाण नागरिकांनी सोशल मीडियावर व्यक्त केले आहे.
या संपूर्ण भव्य आयोजनाबाबत, उधळपट्टीबाबत आणि भोजन कक्षातील विदारक परिस्थितीबाबत प्रसारमाध्यमांच्या प्रतिनिधींनी कार्यक्रम संपल्यानंतर भाजपच्या ज्येष्ठ नेत्या आणि आमदार चित्रा वाघ यांच्याशी थेट संपर्क साधला आणि त्यांची अधिकृत प्रतिक्रिया जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. त्यावर बोलताना त्यांनी अत्यंत सावध आणि व्यावहारिक भूमिका मांडत स्वतःची सुटका करून घेण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी कॅमेऱ्यासमोर स्पष्ट केले की, “मी अद्याप जेवलेली नाही, मला प्रचंड भूक लागली आहे.” भोजन व्यवस्थेच्या नियोजनाबाबत आणि त्यात झालेल्या चुकीच्या व्यवस्थापनाबाबत अधिक माहिती देताना त्यांनी स्थानिक नेत्यांवर जबाबदारी ढकलली. त्यांनी सांगितले की, हे स्थानिक पातळीवरील आयोजन असल्यामुळे या संदर्भातील सर्व सविस्तर माहिती जिल्ह्याचे अध्यक्ष आणि या कार्यक्रमाचे मुख्य आयोजक अमर राजूरकर हेच अधिक चांगल्या प्रकारे आणि सविस्तरपणे देऊ शकतील. आपली ही संक्षिप्त प्रतिक्रिया देऊन त्यांनी शेवटी ‘भारत माता की जय’ आणि ‘जय हिंद जय महाराष्ट्र’ अशा घोषणा देत तिथून काढता पाय घेतला.
या संपूर्ण प्रकरणाने आजच्या भारतीय लोकशाहीच्या मूळ संकल्पनेवर आणि मूल्यांवरच एक मोठे प्रश्नचिन्ह उभे केले आहे. “लोकांनी, लोकांसाठी, लोकांच्या हितासाठी चालवलेले राज्य म्हणजे लोकशाही”, हा लोकशाहीचा खरा आणि मूळ अर्थ आज कुठे संपुष्टात आला आहे का, अशी शंका सर्वसामान्यांच्या मनात निर्माण होत आहे. आज समाजामध्ये अभ्यासाची प्रचंड कमतरता जाणवत आहे. आपण आपल्या महामानवांचे विचार, त्यांची शिकवण, त्यांचे आदर्श आणि त्यांनी दिलेली मूल्ये समजून घेण्यात कुठेतरी कमी पडलो आहोत. चिकित्सक बुद्धीचा वापर न केल्यामुळे आणि नेत्यांना प्रश्न विचारण्याची ताकद कमी झाल्यामुळेच आज ही कठीण परिस्थिती सामान्य माणसावर ओढवली आहे. आज सामान्य माणसाच्या डोळ्यांसमोर अनेक स्तरांवर मोठा आर्थिक गैरव्यवहार, उधळपट्टी आणि विषमता पाहायला मिळत आहे. समाजामध्ये श्रीमंत माणूस अधिक श्रीमंत होत चालला आहे आणि गरीब माणूस अधिक गरीब होत चालला आहे, अशी आर्थिक विषमतेची एक मोठी आणि भीतीदायक दरी आज भारतात निर्माण झाली आहे.
खऱ्या लोकशाहीची व्याख्या केवळ मतदान करण्यापुरती मर्यादित नसते, तर ती सामाजिक आणि आर्थिक समानतेवर आधारित असली पाहिजे. ज्या सुख-सुविधा, चांगल्या दर्जाचे शिक्षण, उत्तम आरोग्य सेवा आणि सन्मानाचे जीवन श्रीमंत लोकांना सहज मिळतात, अगदी त्याच सर्व सुख-सुविधा देशातील अत्यंत गरीब आणि सामान्य लोकांनाही सहज मिळायला पाहिजेत, त्यालाच खऱ्या अर्थाने खरी लोकशाही म्हणतात. लोकशाहीमध्ये अशी परिस्थिती निर्माण होणे काळाची गरज आहे, जिथे श्रीमंत माणसाला गरिबाच्या साध्या, शांत आणि समाधानी जगण्याचा हेवा वाटला पाहिजे. “आपणही जर सामान्य किंवा गरीब असतो तर किती सुखाने आणि शांततेने जगलो असतो”, असा विचार प्रत्येक श्रीमंत माणसाच्या मनात निर्माण झाला पाहिजे. जेव्हा समाजातील शेवटच्या घटकाला सर्व सुविधा मिळतील, तेव्हाच लोकशाहीचा अर्थ सार्थक होईल. सत्ताधारी पक्षाकडून जनतेला दिल्या जाणाऱ्या उपदेशांचे डोस आणि स्वतःच्या नेत्यांची प्रत्यक्ष वागणूक यातील हा विरोधाभास आता उघडा पडला आहे. नांदेडमधील हे शिबिर पक्षाला किती बळकटी देईल हे सांगता येत नसले, तरी या निमित्ताने झालेली अन्नाची नासाडी आणि शाही उधळपट्टी भाजपच्या प्रतिमेला मोठी चपराक लगावणारी ठरली आहे, हे मात्र नक्की.