मुंबई/
विधान परिषद निवडणुकीच्या रिंगणात उतरवलेले आपलेच उमेदवार पैशांच्या मोहापायी विकले गेल्याचा गंभीर आणि धक्कादायक आरोप ज्येष्ठ नेते विजय वडेट्टीवार यांनी केला आहे. वडेट्टीवार यांच्या या विधानाने राजकीय वर्तुळात एकच खळबळ उडाली असून, लोकशाही मूल्यांच्या अध:पतनावर मोठा प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. निवडणुकीत केवळ पक्षांतर्गतच नव्हे, तर बाहेरील नगरसेवकांनीही पैशांची मागणी केल्याचा खळबळजनक गौप्यस्फोट करत, सध्याच्या राजकारणाचा स्तर अत्यंत खालच्या पातळीवर गेल्याची कबुली त्यांनी दिली आहे.
निवडणूक ही लोकशाहीचा उत्सव मानली जाते, परंतु आता या उत्सवाचे रूपांतर एका गलिच्छ बाजारपेठेत झाले आहे, हेच वडेट्टीवार यांच्या वक्तव्यातून स्पष्ट होत आहे. ज्या उमेदवारांवर पक्षाने विश्वास ठेवून तिकीट दिले ,”ज्या उमेदवारांना पक्षाने उमेदवारी दिली आणि ज्यांच्या निवडून येण्याकडे मतदारांचे (स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील प्रतिनिधींचे) लक्ष लागले होते, त्यांनीच उमेदवारी अर्ज मागे घेताना किंवा बिनविरोध निवडून येण्याच्या प्रक्रियेत आर्थिक तडजोडीचे मार्ग अवलंबले आहेत का, असा गंभीर प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.” त्याच उमेदवारांनी स्वतःची निष्ठा पैशांच्या पिशवीत विकली आहे. ही केवळ एका पक्षाची शोकांतिका नसून, ती संपूर्ण महाराष्ट्राच्या राजकारणाला लागलेला एक मोठा कलंक आहे. जेव्हा निवडणुकीच्या मैदानात विचार आणि ध्येयापेक्षा ‘बोली’ लावली जाते, तेव्हा ती लोकशाहीची हार असते.
विजय वडेट्टीवार यांनी ज्या रोखठोक भाषेत हे वास्तव मांडले आहे, ते पाहून प्रत्येक सामान्य नागरिक अस्वस्थ झाल्याशिवाय राहणार नाही. पक्षाच्या अधिकृत उमेदवारांनीच पैसे मागणे किंवा पक्षातील लोकांनीच आर्थिक फायद्यासाठी दबाव टाकणे, हे म्हणजे ‘कुंपणानेच शेत खाण्यासारखे’ आहे. भारतीय जनता पक्षाचे नगरसेवक असोत वा इतर कोणत्याही पक्षाचे प्रतिनिधी, सध्या प्रत्येकजण ‘नफा’ शोधण्यात व्यस्त आहे. ज्या विधान परिषदेच्या निवडणुकांमध्ये उच्चशिक्षित आणि प्रतिष्ठित व्यक्तींनी जाणे अपेक्षित असते, तिथे जर अशा प्रकारे सत्तेची खरेदी-विक्री होत असेल, तर राज्याच्या भवितव्याचा विचार करणेही कठीण होऊन बसले आहे.
वडेट्टीवार यांनी वापरलेले “वेश्येच्या राजकारणापेक्षाही खालच्या स्तरावर” हे शब्द जरी तिखट असले, तरी आजच्या राजकीय वातावरणातील गलिच्छपणाचे ते नेमके वर्णन करतात. हे वास्तव स्वीकारणे आता सर्वांनाच भाग पडले आहे. राजकारणाचे बाजारीकरण इतक्या टोकाला गेले आहे की, आता सेवाभावाचा लवलेशही उरलेला नाही. प्रत्येक उमेदवाराचा विचार हा “निवडून आल्यावर आपण किती कमावू शकतो” असाच असतो. जेव्हा एखादा उमेदवार विकला जातो, तेव्हा तो केवळ आपली निष्ठा विकत नाही, तर तो आपल्या मतदारांच्या हिताचा आणि विश्वासाचा सौदा करत असतो.
लोकशाही व्यवस्थेत ‘मताची’ ताकद सर्वोच्च असते, पण आता ती ताकद पैशांच्या पुढे फिकी पडताना दिसतेय. ज्या नगरसेवकांना किंवा पदाधिकाऱ्यांना जनतेने आपले प्रश्न सोडवण्यासाठी निवडून दिले, ते आज स्वतःच्या हितासाठी कोणत्या ना कोणत्या बड्या नेत्याच्या किंवा धनदांडग्यांच्या हातातील बाहुले बनले आहेत. या परिस्थितीमुळे सर्वसामान्य जनता आता हतबल झाली आहे. रस्ते, पाणी, शिक्षण, आरोग्य यांसारख्या मूलभूत गरजांवर चर्चा होण्याऐवजी, फक्त ‘कोण किती रुपयांत विकला गेला’ याची चर्चा आज राज्यभर होताना दिसत आहे.
वडेट्टीवार यांच्या या विधानाने राजकारण्यांचा खरा चेहरा जनतेसमोर आणला आहे. हे राजकारण आता कोणासाठी? जनतेसाठी की स्वतःच्या तिजोरी भरण्यासाठी? हा प्रश्न आता प्रत्येक मतदाराने विचारण्याची वेळ आली आहे. जर अशीच परिस्थिती राहिली, तर भविष्यात निवडणुकांमध्ये केवळ तेच लोक उभे राहतील ज्यांच्याकडे अफाट पैसा आहे. मग सामान्य आणि प्रामाणिक कार्यकर्त्याचे काय? त्याला या व्यवस्थेत स्थान उरणार नाही. ही लोकशाहीची घसरण महाराष्ट्रासाठीच नव्हे, तर देशासाठी अत्यंत घातक आहे.
आता वेळ आली आहे ती या ‘राजकीय बाजाराला’ कुलूप ठोकण्याची. राजकीय पक्षांनी केवळ सत्तेचे गणित न मांडता, उमेदवारांची निवड करताना त्यांची निष्ठा आणि चारित्र्य तपासणे गरजेचे आहे. जर पक्षांनीच भ्रष्ट उमेदवारांना संरक्षण दिले, तर ही साखळी कधीही तुटणार नाही. विजय वडेट्टीवार यांनी घेतलेली ही भूमिका एक प्रकारे धोक्याची घंटा आहे. जनतेला आता जागृत व्हावे लागेल. अशा विकल्या जाणाऱ्या उमेदवारांना आणि त्यांच्या मागे असलेल्या शक्तींना निवडणुकीत धडा शिकवल्याशिवाय याला पर्याय नाही.
महाराष्ट्राची संस्कृती ही पुरोगामी विचारांची आहे. पण सध्याच्या राजकारणाने या संस्कृतीला मलीन केले आहे. वडेट्टीवार यांच्या या विधानाने आता सर्वच राजकीय पक्षांना आत्मपरीक्षण करण्यास भाग पाडले आहे. जर राजकारण्यांना लोकशाही वाचवायची असेल, तर त्यांना लवकरात लवकर या गलिच्छ धंद्यातून बाहेर पडावे लागेल. अन्यथा, जनता त्यांना इतिहासजमा करायला मागेपुढे पाहणार नाही. आज जरी उमेदवार विकले गेले असले, तरी उद्या जनता स्वतःचे भविष्य कोणाही समोर विकणार नाही, हेच यातून सिद्ध होते. आता अपेक्षा आहे ती केवळ अशा राजकारणाची, जिथे पैशांचा खेळ नसून विकासाचा ध्यास असेल.